Osocze bogatopłytkowe na kolano — co mówią wytyczne i kiedy warto rozważyć PRP?

Osocze bogatopłytkowe (PRP) może zmniejszać ból i poprawiać sprawność u części osób z chorobą zwyrodnieniową kolana. Nie wszystkie towarzystwa naukowe zalecają jednak tę metodę. ESSKA popiera jej zastosowanie u wybranych pacjentów, AAOS formułuje ostrożnie pozytywne stanowisko, a ACR w aktualizacji z 2026 roku nadal zdecydowanie odradza PRP. Różnice dotyczą przede wszystkim pewności dowodów, doboru pacjentów i niejednorodności preparatów. [1–5]

Autor: lek. Michał Bartoszewicz, specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu.
Stan dokumentów i aktualizacja: 19 października 2026 r. Przegląd wybranych wytycznych i konsensusów; nie jest to przegląd systematyczny wszystkich badań nad PRP.

Czym jest PRP i jakiego efektu można oczekiwać?

PRP to preparat uzyskiwany z własnej krwi pacjenta, zawierający zwiększoną koncentrację płytek krwi. Płytki uwalniają substancje biologicznie czynne, dlatego ich zastosowanie w chorobach stawów jest przedmiotem badań. Biologiczne uzasadnienie terapii nie jest jednak równoznaczne z dowodem jej klinicznej skuteczności. [3, 7]

Pod nazwą „osocze bogatopłytkowe” kryją się różne produkty. Znaczenie mają m.in. zawartość płytek i leukocytów, objętość podawanego preparatu, sposób jego przygotowania oraz liczba iniekcji. Dlatego zdanie „badania potwierdzają PRP” wymaga doprecyzowania: jaki preparat, u jakich pacjentów, w porównaniu z czym i przez jaki czas? [3, 5]

W praktyce należy oddzielić zmniejszenie dolegliwości od odwrócenia zmian strukturalnych. Pacjent może odczuwać mniej bólu bez odtworzenia prawidłowej chrząstki. Duże badanie RESTORE nie wykazało przewagi zastosowanego PRP nad placebo w ochronie objętości chrząstki po roku. Nie uzasadnia to obietnic „regeneracji całego stawu”. [12]

PRP w gonartrozie: tabela rekomendacji

Poniższe dokumenty odpowiadają na różne pytania. Wytyczne kliniczne oceniają postępowanie lecznicze, konsensus pomaga podejmować decyzje w konkretnych sytuacjach, a AOTMiT i Minister Zdrowia zajmują się również organizacją i finansowaniem świadczeń.

Na małym ekranie tabelę można przewijać poziomo.

Skróty: OA — choroba zwyrodnieniowa stawów; HA — kwas hialuronowy; WOMAC — kwestionariusz oceny bólu, sztywności i sprawności w chorobie zwyrodnieniowej; AOS — ambulatoryjna opieka specjalistyczna.

Zobacz, jak przebiega kwalifikacja do leczenia osoczem bogatopłytkowym →

AAOS: od nierozstrzygnięcia do ostrożnie pozytywnego stanowiska

American Academy of Orthopaedic Surgeons w wytycznych z 2013 roku nie mogła zalecić stosowania PRP ani zalecić przeciw niemu. Był to brak rozstrzygnięcia, a nie zakaz leczenia. [1]

W edycji z 2021 roku znalazło się stwierdzenie: Platelet-rich plasma (PRP) may reduce pain and improve function in patients with symptomatic osteoarthritis of the knee. Oznacza ono możliwość poprawy bólu i sprawności, z ograniczoną siłą rekomendacji. To zmiana z 2021 roku, nie nowa decyzja z 2026. [2]

Uzasadnienie uwzględnia korzystniejsze wyniki WOMAC względem kwasu hialuronowego po 9–12 miesiącach. Jednocześnie autorzy opisują rozbieżne wyniki, różnice zależne od zaawansowania choroby i liczby podań. Zapis o obniżeniu siły z „Strong” do „Limited” dotyczy oceny materiału dowodowego przy tworzeniu dokumentu. Nie oznacza, że wcześniej obowiązywało silne zalecenie stosowania PRP, które następnie wycofano. [2]

ESSKA: pozytywne stanowisko, ale dla określonych sytuacji

Europejskie Towarzystwo Traumatologii Sportowej, Chirurgii Kolana i Artroskopii opublikowało dwa istotne dokumenty. ESSKA–ORBIT łączy przegląd piśmiennictwa z formalnym konsensusem ekspertów. Dopuszcza PRP głównie w łagodnej i umiarkowanej gonartrozie, odpowiadającej KL I–III. Większość omawianych zagadnień nie miała jednak wsparcia dowodami najwyższej jakości. [3]

ESSKA–ICRS ocenia scenariusze kliniczne metodą RAND/UCLA. Za właściwe uznano zastosowanie u osób do 80 lat, z KL 0–III, po nieskutecznym wcześniejszym leczeniu. KL to radiologiczna skala Kellgrena–Lawrence’a; stopień IV oznacza najbardziej zaawansowane zmiany. Sama obecność określonego stopnia nie stanowi automatycznego wskazania do zabiegu. [4]

„Pierwsza terapia iniekcyjna” nie znaczy „pierwsze leczenie”. Można rozważać PRP jako pierwszy zastrzyk po leczeniu bez iniekcji. W KL IV dokumenty nie są identyczne: ORBIT dopuszcza wybrane wyjątki, np. gdy operacja nie jest możliwa, natomiast ICRS klasyfikuje takie zastosowanie jako niewłaściwe. Ta różnica powinna być jawnie omówiona. [3, 4]

Dlaczego ACR i OARSI nie zalecają osocza?

W stanowisku ACR/Arthritis Foundation z 2019 roku główne zastrzeżenie dotyczyło niejednorodności i braku standaryzacji preparatów oraz technik. Trudno sformułować jednolite zalecenie dla terapii, której skład i sposób stosowania zmieniają się między badaniami i gabinetami. OARSI podkreślało dodatkowo bardzo niską jakość dowodów wspierających leczenie. [5, 6]

Aktualizacja ACR zatwierdzona 8 września 2026 roku utrzymuje silną rekomendację przeciw PRP w OA kolana i biodra. Pewność dowodów oceniono jako niską. Dostępne podsumowanie podaje kierunek i siłę rekomendacji; nie zawiera pełnego nowego uzasadnienia pozwalającego przypisać decyzję konkretnemu badaniu. Nie można więc tłumaczyć stanowiska ACR wyłącznie wiekiem poprzednich wytycznych. [5]

Siła rekomendacji i pewność dowodów są różnymi pojęciami. Silne zalecenie przeciw terapii nie jest tym samym co wysoko wiarygodny dowód, że żaden pacjent nie odniesie korzyści. Jest natomiast ważną informacją o ocenie zasadności jej stosowania przez daną organizację.

Nie ma też jednolitego „stanowiska wszystkich reumatologów”. W grupie GRIP większość stanowili reumatolodzy, a konsensus był przychylny PRP w odpowiednio dobranych przypadkach. Publikacja lub prezentacja na kongresie nie nadaje jednak takiemu stanowisku statusu oficjalnych wytycznych EULAR. [13]

Dlaczego dodatnia metaanaliza nie kończy dyskusji?

Poprawa po zabiegu a przewaga nad placebo

To dwa różne pytania. Poprawa w grupie otrzymującej zastrzyk może współistnieć z podobną poprawą w grupie kontrolnej. Dlatego do oceny swoistego efektu PRP potrzebne jest porównanie między grupami, a nie jedynie wynik „przed i po”. Przewaga nad kwasem hialuronowym również nie rozstrzyga automatycznie przewagi nad placebo.

W badaniu RESTORE 288 osób w wieku co najmniej 50 lat, z KL II–III, otrzymało trzy cotygodniowe iniekcje PRP ubogoleukocytarnego lub soli fizjologicznej. Po 12 miesiącach ból zmniejszył się średnio o 2,1 i 1,8 punktu w skali 0–10. Różnica między grupami nie była istotna statystycznie. Nie wykazano też istotnej różnicy w zmianie objętości chrząstki przyśrodkowej części piszczeli. [12]

To ważny wynik negatywny dla badanego schematu. Nie uprawnia do uznania wszystkich możliwych preparatów za identyczne, ale nie wolno pomijać go w artykule przedstawiającym skuteczność osocza.

Istotność statystyczna a odczuwalna korzyść

Niewielka różnica może być statystycznie istotna, a mimo to niewiele zmieniać w codziennym życiu. Pacjenta interesuje możliwość dłuższego spaceru, wejścia po schodach czy spokojniejszego snu. Warto więc oceniać wielkość poprawy, jej trwałość i obciążenia terapii, a nie samo „p < 0,05”.

Wiele przeglądów nie zawsze oznacza wiele niezależnych danych

Metaanalizy mogą uwzględniać te same badania pierwotne. Nie należy sumować ich uczestników ani traktować każdej publikacji jako niezależnego potwierdzenia. W tabelach AOTMiT widać ponadto, że korzystne wyniki mogą pochodzić z przeglądów o niskiej lub krytycznie niskiej jakości metodologicznej. To powód do ostrożnej interpretacji, a nie do automatycznego odrzucenia wszystkich wyników. [8]

AOTMiT: dlaczego wcześniejsza ocena była negatywna, a późniejsza pozytywna?

W rekomendacji 104/2019 Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji zaleciła usunięcie ogólnych procedur czynników wzrostu z finansowania szpitalnego w ortopedii. Wskazała niewystarczającą pewność skuteczności, brak standaryzacji oraz zbyt ogólne określenie procedur, sprzyjające nadmiernie szerokiemu stosowaniu. Nie był to wyłącznie osąd jednego, precyzyjnie opisanego zabiegu PRP na kolano. [7]

Rekomendacja 50/2022 była pozytywna dla PRP/PRF w określonych wskazaniach, w tym gonartrozie, przede wszystkim w leczeniu ambulatoryjnym. Agencja przywołała poprawę funkcji WOMAC po 12 miesiącach w pięciu przeglądach i bólu WOMAC w trzech oraz korzystne porównania z HA i kortykosteroidami. Podstawą zmiany była szersza analiza danych połączona z doprecyzowaniem zakresu świadczenia. Nie oznaczało to usunięcia wszystkich zastrzeżeń do jakości badań. [8]

Rekomendacja 183/2025, wydana w ramach zlecenia 216/2025, dotyczyła dodatkowych wskazań poza wcześniejszym zakresem. Była negatywna dla ocenianego rozszerzenia. Nie jest nową pozytywną rekomendacją dla gonartrozy ani wycofaniem wcześniejszej oceny kolana. Numer zlecenia nie jest numerem rekomendacji. [9]

Czy osocze bogatopłytkowe na kolano jest już dostępne na NFZ?

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 14 lipca 2026 roku, Dz.U. poz. 962, dodaje do AOS świadczenie podania autogenicznego PRP lub PRF, m.in. w rozpoznaniach M17. Wchodzi w życie 2 stycznia 2027 roku. Na dzień aktualizacji artykułu jest opublikowane, lecz jeszcze nie obowiązuje. [10]

Trzeba rozdzielić pozytywną ocenę technologii, ustanowienie świadczenia i faktyczne uruchomienie zapisów w konkretnej placówce. Przepis określa również wymagania dotyczące personelu, sprzętu i organizacji. Sama kwalifikacja kliniczna nie gwarantuje terminu ani finansowania. PRP i PRF są objęte wspólną nazwą świadczenia, ale nie są identycznymi preparatami. [7, 10]

Sprawdź informacje organizacyjne dotyczące osocza na NFZ → Dostępność świadczenia należy potwierdzić w rejestracji.

Kiedy warto omówić PRP podczas konsultacji?

Najbardziej przychylne rekomendacje dotyczą objawowej, wczesnej lub umiarkowanej gonartrozy, gdy dotychczasowe leczenie nie daje zadowalającej poprawy. Nie oznacza to, że każda osoba z takim rozpoznaniem powinna otrzymać osocze. Ważne są nasilenie objawów, ograniczenie sprawności, wcześniejsze postępowanie oraz realny cel terapii. [3, 4]

Przed decyzją warto odpowiedzieć na następujące pytania:

1. Co jest przyczyną bólu? Czy obraz kliniczny rzeczywiście odpowiada gonartrozie?
2. Jak leczono kolano do tej pory? Czy wykorzystano odpowiednio dobraną aktywność i fizjoterapię oraz inne wskazane metody?
3. Jaki jest stopień zmian i cel leczenia? Mniej bólu na schodach to inny cel niż powrót do intensywnego sportu.
4. Jaki preparat i schemat są proponowane? Należy znać liczbę planowanych podań, koszt i zasady kontroli.
5. Jak ocenimy wynik? Warto odnotować ból i konkretną ograniczoną czynność przed leczeniem oraz zaplanować ponowną ocenę.
6. Co zrobimy, jeżeli poprawy nie będzie? Kolejne iniekcje nie powinny być automatyczną odpowiedzią na każdy brak efektu.

Ten zestaw pytań jest praktyczną syntezą do rozmowy z lekarzem, a nie odrębną skalą kwalifikacyjną towarzystwa naukowego. Pozwala porównać PRP z innymi opcjami zamiast podejmować decyzję wyłącznie na podstawie nazwy zabiegu.

Bezpieczeństwo i alternatywy

Autologiczne pochodzenie preparatu nie oznacza braku ryzyka. Mogą wystąpić miejscowy ból i obrzęk; jak przy innych iniekcjach potrzebne są odpowiednie warunki wykonania i omówienie przeciwwskazań. Przed zabiegiem należy przekazać lekarzowi informacje o chorobach i przyjmowanych lekach. Więcej informacji zawiera opis procedury PRP. [2, 3]

Podstawą postępowania pozostają edukacja, ćwiczenia i redukcja nadmiernej masy ciała, gdy jest wskazana. Leki, iniekcje i metody operacyjne rozważa się stosownie do sytuacji klinicznej. Decyzja o PRP powinna uwzględniać również możliwość wybrania innego leczenia. [5]

Najczęstsze pytania o wytyczne PRP

Czy AAOS zaleca osocze na kolano?

Wytyczne z 2021 roku mówią o możliwości poprawy bólu i funkcji, ale siła rekomendacji jest ograniczona. Nie jest to zalecenie stosowania u każdego chorego. [2]

Czy europejskie wytyczne są bardziej pozytywne?

Konsensusy ESSKA są bardziej przychylne wybranym zastosowaniom. Nie reprezentują jednak jednolitego stanowiska wszystkich europejskich organizacji medycznych. [3, 4, 11]

Czy osocze odbudowuje chrząstkę?

Nie należy przedstawiać odbudowy chrząstki jako potwierdzonego, gwarantowanego efektu PRP. RESTORE nie wykazało przewagi badanego schematu w ochronie objętości chrząstki po roku. [12]

Czy przy zaawansowanym zwyrodnieniu PRP zastąpi endoprotezę?

Nie można tego obiecać. ESSKA–ICRS nie uznaje KL IV za właściwe wskazanie; ORBIT dopuszcza indywidualne wyjątki z ograniczonymi oczekiwaniami. Wymaga to rozmowy o wszystkich możliwościach leczenia. [3, 4]

Czy refundacja potwierdza, że terapia jest najlepsza?

Nie. Decyzja o finansowaniu i rekomendacja kliniczna odpowiadają na odmienne pytania. Również świadczenie gwarantowane wymaga indywidualnej kwalifikacji. [8, 10]

Czy PRP można potraktować jako pierwszy krok?

ESSKA–ICRS nie popiera go jako pierwszego leczenia. Najpierw należy ustalić rozpoznanie i omówić podstawowe postępowanie zachowawcze. [4]

Źródła: dokumenty towarzystw i badania

Numery w tekście odnoszą się do poniższych dokumentów. Cytaty angielskie zachowano tylko tam, gdzie ułatwiają precyzyjną interpretację. Pozostałe opisy są omówieniem ich treści.

1. AAOS. Treatment of Osteoarthritis of the Knee. 2nd edition, 2013, rekomendacja 10.
2. AAOS. Management of Osteoarthritis of the Knee (Non-Arthroplasty). 3rd edition, 2021, sekcja Platelet-rich Plasma, s. 60–61.
3. Laver i wsp. ESSKA–ORBIT consensus. Part 1: Blood-derived products, 2024. DOI: 10.1002/ksa.12077.
4. Kon i wsp. ESSKA–ICRS consensus: PRP injections for knee osteoarthritis, 2024. DOI: 10.1002/ksa.12320.
5. ACR. 2026 Update: Osteoarthritis Guideline Summary, zatwierdzono 8.09.2026; oraz ACR/AF 2019 guideline, publikacja 2020 — wcześniejsze uzasadnienie.
6. Bannuru i wsp. OARSI guidelines, 2019. DOI: 10.1016/j.joca.2019.06.011.
7. AOTMiT. Rekomendacja 104/2019, 22.11.2019, s. 1–2.
8. AOTMiT. Rekomendacja 50/2022, 31.05.2022, s. 1–2 i tabela 7.
9. AOTMiT. Rekomendacja 183/2025, 26.11.2025, zakres dodatkowych wskazań.
10. Rozporządzenie MZ z 14.07.2026, Dz.U. 2026 poz. 962, § 2 i załącznik dotyczący AOS.
11. NICE. Platelet-rich plasma injections for knee osteoarthritis, 2019; HTG497 (wcześniej IPG637).
12. Bennell i wsp. RESTORE randomized clinical trial. JAMA, 2021. DOI: 10.1001/jama.2021.19415.
13. Eymard i wsp. Konsensus francuskojęzycznych ekspertów GRIP, online 2020, wydanie 2021. DOI: 10.1007/s00167-020-06102-5.

Materiał edukacyjny pomaga przygotować się do konsultacji. Nie zastępuje badania lekarskiego i indywidualnej decyzji o leczeniu. Artykuł nie stanowi rekomendacji towarzystwa naukowego; przedstawia i porównuje opublikowane stanowiska.