Silny ból kolana wymaga ustalenia jego źródła, nawet jeżeli opis rezonansu wskazuje jedynie niewielkie zmiany. Kriolezja i termolezja należą do możliwości leczenia przewlekłego bólu, ale decyzja o zabiegu nie wynika wyłącznie z wieku ani stopnia chondromalacji.
Dlaczego kolano boli bardziej, niż sugeruje rezonans?
Pacjent może odczuwać znaczny ból przy stosunkowo niewielkich nieprawidłowościach w MRI. Możliwa jest też sytuacja odwrotna: wyraźne zmiany w badaniu obrazowym nie powodują istotnych dolegliwości. Dlatego wynik należy zestawić z miejscem bólu, jego charakterem, badaniem kolana i ograniczeniami codziennej aktywności.
Jeżeli kolejne iniekcje i rehabilitacja pomagają tylko na krótko, warto wrócić do rozpoznania. Czy boli sam staw, okolica przyczepów, tkanki okołorzepkowe, czy nerw? Czy występują wysięk, rzeczywiste blokowanie lub niestabilność? Czy ćwiczenia zostały dobrane do tolerancji kolana i systematycznie modyfikowane? Taka ponowna ocena bywa bardziej użyteczna niż automatyczne powtarzanie dotychczasowej terapii.
Nie należy również utożsamiać każdej śródłąkotkowej zmiany sygnału w MRI z pęknięciem wymagającym operacji. Decyzja dotyczy pacjenta i jego objawów, a nie pojedynczego zdania w opisie.
Jaką rolę ma wiek?
U młodszej osoby szczególnie zależy nam na zachowaniu sprawnego stawu na wiele kolejnych lat. Szukamy przyczyn, które można leczyć, i oceniamy możliwość powrotu do aktywności. U starszego pacjenta częściej trzeba uwzględnić zaawansowane zwyrodnienie, choroby współistniejące i kwalifikację do endoprotezoplastyki.
W żadnej z tych grup sam wiek nie ustala jednak metody. Neuroablacja nie powinna przesłaniać uszkodzenia wymagającego naprawy ani zastępować diagnostyki niewyjaśnionego bólu.
Czym różnią się kriolezja i termolezja?
Obie metody oddziałują na wybrane nerwy przewodzące sygnały bólowe z okolicy kolana. Kriolezja wykorzystuje niską temperaturę, natomiast termolezja — energię prądu o częstotliwości radiowej i kontrolowane ogrzewanie tkanek. Poszczególne techniki RFA, w tym konwencjonalna i chłodzona, nie są identycznymi procedurami.
Celem jest zmniejszenie bólu i ułatwienie funkcjonowania. Zabieg nie odtwarza chrząstki, nie zszywa łąkotki i nie koryguje osi kończyny. Po poprawie nadal potrzebne są odpowiednio dobrane ćwiczenia i kontrola obciążeń.
Kwalifikacja obejmuje ocenę rozpoznania, dotychczasowego leczenia, badania obrazowe i ryzyka. W części protokołów wykorzystuje się blokadę diagnostyczną, sprawdzając reakcję na czasowe znieczulenie wybranych nerwów. Dobra reakcja może pomóc w kwalifikacji, ale nie gwarantuje wyniku neuroablacji.[1]
Co pokazują nowe badania?
W randomizowanym badaniu z 2024 roku chłodzona RFA przyniosła lepszą redukcję bólu niż procedura pozorowana u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów ze zwyrodnieniem kolana. Nie wykazano jednak przewagi we wszystkich ocenianych obszarach, między innymi w funkcjonowaniu i zmianach farmakoterapii.[2]
Wyniki kriolezji wymagają równie precyzyjnej interpretacji. Badanie z 2025 roku nie wykazało przewagi klinicznie istotnej w głównym, wczesnym punkcie oceny względem zabiegu pozorowanego. Była to konkretna technika obejmująca określone nerwy; wynik nie stanowi prostego porównania wszystkich stosowanych wariantów kriolezji i RFA.[3]
Badania wspierają zatem rozmowę o leczeniu zabiegowym u wybranych osób, a nie obietnicę skuteczności u każdego pacjenta.
Jak wygląda to w mojej praktyce?
Zajmuję się kriolezją i termolezją w leczeniu bólu kolana. Prowadziłem również czteroletni projekt badawczy SAVE-KNEE dotyczący tego obszaru. Doświadczenie kliniczne pomaga w kwalifikacji, lecz nie zastępuje analizy wskazań ani omówienia niepewności z pacjentem.
Przed zabiegiem ustalamy konkretny cel: dłuższy spacer, spokojniejszy sen, powrót do ćwiczeń lub mniejsze zapotrzebowanie na leczenie przeciwbólowe. Trzeba też omówić możliwość braku poprawy, nawrotu bólu oraz powikłań, takich jak krwiak, infekcja czy zaburzenia czucia.
Kiedy nie czekać na planową kwalifikację?
Gorący, szybko obrzękający staw, gorączka, nagła niemożność obciążenia kończyny albo utrwalone zablokowanie kolana wymagają bezpośredniej oceny lekarskiej. W takich okolicznościach pierwszym krokiem jest wyjaśnienie przyczyny, a nie planowanie neuroablacji.
Artykuł ma charakter informacyjny. Dobór leczenia wymaga badania i analizy dokumentacji.
Piśmiennictwo
- Consensus Guidelines on Interventional Therapies for Knee Pain (STEP Guidelines). 2022. DOI: 10.2147/JPR.S370469.
- Kwon HJ i wsp. Effectiveness of the Cooled Radiofrequency Ablation of Genicular Nerves… 2024. DOI: 10.3390/medicina60060857.
- Nygaard NPB i wsp. Efficacy of Cryoneurolysis on Chronic Pain in Patients with Knee Osteoarthritis… 2025. DOI: 10.1097/ALN.0000000000005396.