Termolezja, kriolezja czy neuroliza etanolem? Wybór odpowiedniego zabiegu na przewlekły ból kolana

Termolezja i neuroliza chemiczna: Metody o najwyższej potwierdzonej skuteczności

Dla pacjentów zmagających się z przewlekłym bólem kolana medycyna oferuje zabiegi z zakresu neuroablacji (procedura celowanego wyłączenia nerwów przewodzących sygnały bólowe) (Kidd et al., 2019). Wybór odpowiedniej metody zależy od stopnia zaawansowania choroby oraz indywidualnej historii medycznej (Sarı et al., 2018). Najszersze oparcie w dowodach naukowych posiada obecnie termolezja (wykorzystanie fal radiowych wysokiej częstotliwości w celu termicznego zablokowania przewodzenia bólu) (Liu et al., 2022). Metaanalizy wykazują, że metoda ta skutecznie redukuje ból oraz poprawia ruchomość stawu u osób, u których występuje gonartroza (choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego) (Li et al., 2021). Ulga w bólu oraz poprawa funkcjonalna utrzymują się zazwyczaj przez wiele miesięcy (Liu et al., 2022).

Równie skuteczną alternatywą, zwłaszcza w przypadkach zaawansowanych zmian strukturalnych, jest neuroliza chemiczna (podanie substancji chemicznej, takiej jak etanol lub fenol, w celu wywołania degeneracji włókien nerwowych) (Tay et al., 2024). Procedura ta przynosi znakomite rezultaty u osób, u których alloplastyka (operacja wszczepienia sztucznego stawu kolanowego) jest przeciwwskazana z powodu ciężkich chorób współistniejących lub zaawansowanego wieku (Risso et al., 2021). Alkoholowa lub fenolowa neuroablacja (niszczenie struktury nerwowej) doskonale wycisza ból kolana, wykazując wysoki profil bezpieczeństwa (Tay et al., 2024). Jest ona również rekomendowana w sytuacji, gdy u pacjenta dominuje ból neuropatyczny (ból wynikający z uszkodzenia lub chronicznego podrażnienia struktur nerwowych), na przykład po przebytych wcześniej artroskopiach lub operacjach (Dass et al., 2019).

Kriolezja: Dlaczego współczesna medycyna zaleca ostrożność?

W odróżnieniu od powyższych metod, kriolezja (metoda polegająca na czasowym zablokowaniu przewodnictwa nerwowego poprzez kontrolowane zamrażanie tkanek) wykazuje w najnowszych doniesieniach naukowych najmniejszą przewidywalność (Almeida et al., 2025). Badania kliniczne wskazują, że zamrażanie nerwów okolicy stawu kolanowego przynosi u większości chorych wyłącznie minimalne i krótkotrwałe efekty (Almeida et al., 2025). Zmniejszenie dolegliwości bólowych po krioablacji (zabieg leczniczego niszczenia tkanek za pomocą skrajnie niskiej temperatury) obserwuje się zazwyczaj jedynie do 4. tygodnia po zabiegu, a w dłuższej obserwacji korzyści te całkowicie wygasają (Almeida et al., 2025). Z tego powodu eksperci rekomendują unikanie rutynowego stosowania tej metody do czasu uzyskania bardziej wiarygodnych dowodów medycznych (Almeida et al., 2025).

Podsumowując kryteria wyboru, ostateczna decyzja o kwalifikacji opiera się na kilku kluczowych zasadach:

• Podstawą rozpoczęcia leczenia jest dodatnia blokada diagnostyczna (próbne znieczulenie nerwów okolicy kolana lekiem miejscowym), która musi przynieść minimum 50-procentową ulgę w bólu (Risso et al., 2021).
• U pacjentów z zaawansowanym zwyrodnieniem stawu i przeciwwskazaniami do operacji najlepsze rezultaty dają termolezja oraz neuroliza chemiczna (Wilkinson et al., 2023).
• Wszelkie zabiegi wyłączania nerwów są bezwzględnie wykluczone, jeśli w stawie występuje czynna infekcja (stan zapalny wywołany obecnością drobnoustrojów) lub kolano wykazuje niestabilność mechaniczną wymagającą operacji (Kidd et al., 2019).

Bibliografia

• Risso RC, Ferraro LHC, Frederico TN, et al. Chemical Ablation of Genicular Nerve with Phenol for Pain Relief in Patients with Knee Osteoarthritis: A Prospective Study. Pain Practice 2021;21(4):438–444. Link PubMed: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/papr.12972
• Liu J, Wang T, Zhu ZH. Efficacy and safety of radiofrequency treatment for improving knee pain and function in knee osteoarthritis: a meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Orthopaedic Surgery and Research 2022;17(1):21. Link PubMed: https://doi.org/10.1186/s13018-021-02906-4
• Almeida M, et al. Efficacy and safety of minimally invasive interventions targeting the genicular nerves for knee osteoarthritis: A meta-analysis. Osteoarthritis and Cartilage 2025;33(5):535–547. Link PubMed: https://doi.org/10.1016/j.joca.2025.02.780
• Kidd VD, Strum SR, Strum DS, Shah J. Genicular Nerve Radiofrequency Ablation for Painful Knee Arthritis: The Why and the How. JBJS Essential Surgical Techniques 2019;9(1):e10. Link PubMed: https://doi.org/10.2106/JBJS.ST.18.00016
• Wilkinson AJ, Chai T, Roldan CJ, Huh BK. Genicular nerve neurolysis with phenol for chronic knee pain: A case series. Interventional Pain Medicine 2023;2(1):100182. Link PubMed: https://doi.org/10.1016/j.inpm.2023.100182
• Tay MRJ, Mittal N, Yao S, Farag J. Chemical neurolysis of genicular nerves for chronic non-cancer knee pain: a scoping review. Pain Medicine 2025;26(2):76-89. Link PubMed: https://doi.org/10.1093/pm/pnae109
• Dass RM, Kim E, Kim HK, Lee JY, Lee HJ, Rhee SJ. Alcohol neurolysis of genicular nerve for chronic knee pain. Korean Journal of Pain 2019;32(3):223–227. Link PubMed: https://doi.org/10.3344/kjp.2019.32.3.223

O autorze

dr Michał Bartoszewicz

Specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu. Certyfikat Polskiego Towarzystwa Ultrasonograficznego oraz europejskie uprawnienia EULAR w zakresie ultrasonografii narządu ruchu. Obszar praktyki obejmuje leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów, terapię iniekcyjną oraz ultrasonografię interwencyjną.