Wczesna choroba zwyrodnieniowa kolana nie oznacza konieczności rezygnacji z ruchu ani stałego noszenia ortezy. Leczenie powinno obejmować ocenę przyczyny dolegliwości, odpowiednio dobrane ćwiczenia i obciążenia. Orteza bywa pomocna, ale wymaga konkretnego wskazania.
Najpierw ustalmy, co oznacza rozpoznanie
Określenie „gonartroza” opisuje chorobę zwyrodnieniową stawu kolanowego. U osoby przed czterdziestką szczególnie warto ustalić, jaka część kolana jest zajęta i dlaczego pojawiły się dolegliwości. Znaczenie mogą mieć wcześniejsze urazy, oś kończyny, stan łąkotek, stabilność oraz obciążenia sportowe i zawodowe.
Opis zachowanych szpar stawowych nie odpowiada obrazowi końcowej fazy zwyrodnienia. Nie oznacza też, że dolegliwości są nieistotne. Potrzebne jest zestawienie obrazu stawu z bólem, wysiękiem, zakresem ruchu i siłą mięśni.
Równie ważne jest rozróżnienie zmiany widocznej w MRI od rzeczywistego źródła objawów. Jeżeli uszkodzenie łąkotki jest klinicznie nieme, samo jego opisanie nie stanowi wystarczającego powodu do operacji.
Co poza iniekcjami?
Plan oparty wyłącznie na zastrzykach pomija codzienną pracę mięśni i sposób obciążania kolana. Podstawę stanowi aktywna rehabilitacja: stopniowe wzmacnianie, poprawa kontroli kończyny i dobór aktywności do możliwości pacjenta. Przy nadmiernej masie ciała jej redukcja może dodatkowo zmniejszyć objawy.[1]
Warto zdefiniować cel funkcjonalny. Dla jednej osoby będzie to wejście po schodach, dla innej praca fizyczna, prowadzenie samochodu lub powrót do biegania. Ćwiczenia i sposób zwiększania obciążenia powinny odpowiadać właśnie temu celowi.
Gdy dotychczasowa fizjoterapia nie pomagała, należy ocenić nie tylko listę wykonanych zabiegów, ale też rodzaj ćwiczeń, ich intensywność i systematyczność. Odpoczynek od każdej aktywności zwykle nie jest dobrym planem długoterminowym.
Kiedy orteza pomaga?
Nie każda orteza działa tak samo. Elastyczny stabilizator różni się od konstrukcji odciążającej wybrany przedział kolana. Ta druga może zmieniać rozkład obciążeń i ułatwić chodzenie u odpowiednio dobranego pacjenta. Nie jest jednak metodą odbudowy chrząstki.
Badanie PROP OA, opublikowane w 2026 roku, wykazało niewielką dodatkową korzyść z dołączenia dobranej ortezy do edukacji i ćwiczeń. Uczestnicy mieli co najmniej 45 lat, dlatego nie można automatycznie przenosić wielkości efektu na osoby przed czterdziestką.[2]
Orteza ma wspierać aktywność. Jeżeli bez wyraźnej potrzeby ogranicza zgięcie, powoduje ucisk, otarcia lub utrudnia chód, trzeba sprawdzić jej dopasowanie. Nie należy natomiast przedstawiać każdego stabilizatora jako urządzenia nieuchronnie powodującego zanik mięśni. Ryzyko osłabienia wiąże się zwłaszcza z niepotrzebnym unieruchamianiem i ograniczeniem aktywności.
Czy potrzebna jest do prowadzenia samochodu?
Samo rozpoznanie gonartrozy nie nakazuje noszenia ortezy za kierownicą. Kluczowe jest bezpieczne operowanie pedałami, w tym możliwość szybkiego, mocnego hamowania. Liczą się ból, zakres ruchu, siła i ewentualne działanie leków.
Sztywna lub ograniczająca ruch orteza może utrudniać prowadzenie. Nie należy zakładać jej tylko po to, aby „chronić chrząstkę” podczas jazdy. Gdy pozycja siedząca wywołuje ból, warto ocenić ustawienie fotela, przerwy w długiej podróży i przyczynę objawów.
Czy większe obciążenie zawsze szybciej niszczy kolano?
Nie ma prostej zależności: każdy dodatkowy krok równa się kolejnemu uszkodzeniu. Kolano potrzebuje ruchu, a mięśnie wymagają treningu. Problemem może być obciążenie przekraczające aktualną tolerancję, zwłaszcza nagły wzrost intensywności, powtarzane dźwiganie lub przeciążanie bolesnego, obrzękniętego stawu.
Praktycznie warto obserwować reakcję po aktywności i następnego dnia. Nawracający wysięk, narastający ból albo pogarszanie chodu są powodem do zmiany planu i kontroli.
Gdzie jest miejsce neuroablacji?
U wybranych osób z utrwalonym bólem, zwłaszcza przy zaawansowanej gonartrozie i niewystarczającej skuteczności innych metod, można rozważać zabiegowe leczenie nerwów okolicy kolana. Kriolezja i termolezja mają cel przeciwbólowy. Nie zastępują rehabilitacji ani leczenia przyczynowego.
Dane o RFA dotyczą przede wszystkim starszych populacji z objawowym zwyrodnieniem. U młodszej osoby kwalifikacja wymaga szczególnej ostrożności; nie jest to automatyczny następny krok po nieskutecznym zastrzyku.[3]
Artykuł ma charakter informacyjny. Dobór ortezy i leczenia wymaga indywidualnej oceny.
Piśmiennictwo
- NICE. Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management. NG226, 2022. Zalecenia.
- Holden MA i wsp. Provision of knee bracing for knee osteoarthritis (PROP OA)… BMJ, 2026. DOI: 10.1136/bmj-2025-086005.
- Kwon HJ i wsp. Effectiveness of the Cooled Radiofrequency Ablation of Genicular Nerves… 2024. DOI: 10.3390/medicina60060857.