Bez operacji i skalpela: Czy da się ambulatoryjnie wyleczyć ból kolana w chorobie zwyrodnieniowej?

Choroba zwyrodnieniowa stawów, znana medycznie jako osteoartroza (powolne niszczenie chrząstki i struktur stawowych), jest powszechnym schorzeniem prowadzącym do przewlekłego bólu i ograniczenia sprawności. Wielu pacjentów obawia się skomplikowanego leczenia chirurgicznego i zadaje sobie pytanie, czy istnieją metody pozwalające opanować te dolegliwości bez użycia skalpela. Współczesna medycyna oparta na faktach oferuje szeroki wachlarz interwencji wykonywanych w trybie ambulatoryjnym (w gabinecie zabiegowym, bez konieczności pobytu w szpitalu), które skutecznie niosą ulgę w bólu i odsuwają wizję operacji. Powodzenie takiego leczenia zależy jednak od stopnia zaawansowania zmian i właściwego doboru metod.

Pierwsza linia obrony: zmiana stylu życia i fizjoterapia

Zgodnie z międzynarodowymi wytycznymi klinicznymi, podstawą radzenia sobie z wczesnymi i umiarkowanymi stadiami zwyrodnienia są metody całkowicie nieinwazyjne. Zmiana codziennych nawyków i odpowiednio ukierunkowany ruch pozwalają znacząco odciążyć chory staw. Do najważniejszych elementów tej terapii należą:

• Redukcja masy ciała: Zmniejszenie nadmiernej wagi u pacjentów z nadwagą lub otyłością drastycznie redukuje siły mechaniczne działające na kolano podczas chodzenia.
• Kinezyterapia (leczenie za pomocą celowanych ćwiczeń ruchowych): Regularny trening wzmacnia mięśnie stabilizujące staw (szczególnie mięsień czworogłowy uda), co chroni kolano przed mikrourazami.
• Fizykoterapia (zastosowanie czynników fizykalnych w leczeniu bólu): Wykorzystuje się tu m.in. zabiegi takie jak TENS (przezskórna elektrostymulacja nerwów), która czasowo blokuje sygnały bólowe płynące do mózgu.
• Zaopatrzenie ortopedyczne: Stosowanie ortez (aparatów stabilizujących staw) lub specjalnych wkładek klinowych pomaga skorygować oś kończyny i odciążyć najbardziej zniszczony przedział stawu.

Zastrzyki dostawowe i farmakoterapia

Gdy metody fizjoterapeutyczne okazują się niewystarczające, lekarz może zaproponować farmakoterapię lub precyzyjne iniekcje (zastrzyki) bezpośrednio do wnętrza stawu kolanowego. Leki doustne, głównie NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne), pomagają w okresach zaostrzeń, lecz ich długotrwałe stosowanie bywa ograniczone z powodu obciążeń układu pokarmowego i krążenia. Bezpieczniejszą alternatywą miejscową są zabiegi ambulatoryjne:

• Glikokortykosteroidy (silne leki hormonalne o działaniu przeciwzapalnym): Podawane dostawowo, szybko wygaszają ostry stan zapalny i ból, stanowiąc skuteczne rozwiązanie doraźne.
• Wiskosuplementacja (uzupełnianie mazi stawowej kwasem hialuronowym): Polega na wstrzyknięciu preparatu poprawiającego „smarowanie” stawu, co zmniejsza tarcie i amortyzuje wstrząsy.
• Osocze bogatopłytkowe / PRP (koncentrat płytek krwi uzyskany z krwi własnej pacjenta): Dostarcza bezpośrednio do stawu czynniki wzrostu, które mogą wspomagać procesy naprawcze otaczających tkanek miękkich.

Nowoczesne zabiegi małoinwazyjne na nerwach

Dla pacjentów z uporczywym bólem, którzy nie kwalifikują się do operacji z powodu chorób towarzyszących lub chcą jej uniknąć, ratunkiem są zabiegi celowane w układ nerwowy stawu. Metody te polegają na oddziaływaniu na nerwy genikularne (gałązki czuciowe odpowiedzialne za przesyłanie impulsów bólowych z kolana). Procedury te wykonuje się bez nacinania skóry, pod kontrolą USG lub RTG:

• RFA (ablacja falami radiowymi): Wykorzystuje prąd o częstotliwości radiowej do wytworzenia frictional heat (ciepła tarcia) wokół końcówki igły. Temperatura rzędu 70–80°C powoduje termiczne zniszczenie struktur nerwowych, wyłączając przewodzenie bólu.
• PRF (pulsacyjna ablacja radiowa): Bezpieczna odmiana, w której prąd podawany jest w krótkich impulsach, a temperatura nie przekracza 42°C. Metoda ta działa neuromodulacyjnie (zmienia sposób działania nerwu) bez trwałego niszczenia samej tkanki.
• Krioneuroliza: Polega na czasowym „zamrożeniu” nerwów czuciowych, co również przerywa przekazywanie informacji o bólu do centralnego układu nerwowego.

Czy te metody pozwalają na całkowite wyleczenie?

W świetle współczesnej wiedzy medycznej EBM, żadna z dostępnych metod bezoperacyjnych nie potrafi trwale cofnąć zmian strukturalnych ani odbudować całkowicie zniszczonej chrząstki stawowej. Terminy takie jak „wyleczenie” w przypadku zaawansowanej osteoartrozy oznaczają skuteczne, długotrwałe zniesienie bólu oraz przywrócenie sprawności chodu.

Zabiegi ambulatoryjne, zwłaszcza ablacja falami radiowymi, zapewniają ulgę trwającą zazwyczaj od kilku miesięcy do roku. Po tym czasie może dojść do powrotu dolegliwości, co wynika z naturalnego procesu neurogenezy (regeneracji i odrastania włókien nerwowych). Niemniej jednak, terapie te stanowią niezwykle cenną, bezpieczną i mało obciążającą alternatywę dla pacjentów, pozwalając im funkcjonować bez bólu w codziennym życiu.

Bibliografia

• Almeida M., Saragiotto B. T., Hunter D. J., Dorio M., Duong V., Dutta R., Deveza L. Efficacy and safety of minimally invasive interventions targeting the genicular nerves for knee osteoarthritis: A meta-analysis. Osteoarthritis and Cartilage, 33 (2025), 535-547. DOI: 10.1016/j.joca.2025.02.780.
• Liu J., Wang T., Zhu Z. H. Efficacy and safety of radiofrequency treatment for improving knee pain and function in knee osteoarthritis: a meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Orthopaedic Surgery and Research, (2022) 17:21. DOI: 10.1186/s13018-021-02906-4.
• Kidd V. D., Strum S. R., Strum D. S., Shah J. Genicular Nerve Radiofrequency Ablation for Painful Knee Arthritis: The Why and the How. JBJS Essential Surgical Techniques, 2019, 9(1):e10(1-7). DOI: 10.2106/JBJS.ST.18.00016.
• Lima D. A., Gonçalves M. C. K., Grando S. T. C. S., Cintra T. L. L., Pinto D. M. Indications of the Neurotomy of Genicular Nerves by Radiofrequency for the Treatment of Knee Osteoarthritis: A Literature Review. Revista Brasileira de Ortopedia, 2019;54:233-240. DOI: 10.1055/s-0039-1692121.
• Li G., Zhang Y., Tian L., Pan J. Radiofrequency ablation reduces pain for knee osteoarthritis: A meta-analysis of randomized controlled trials. International Journal of Surgery, 91 (2021) 105951. DOI: 10.1016/j.ijsu.2021.105951.
• Soetjahjo B., Adriansyah D., Yudistira M. B., Rahman A. N., Herman H., Diwan S. The Analgesic Effectiveness of Genicular Nerve-targeted Cooled and Pulsed Radiofrequency Ablation for Osteoarthritis Knee Pain: A Systematic Review and Meta-analysis. Pain Physician, 2024; 27:357-373.

O autorze

dr Michał Bartoszewicz

Specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu

Certyfikat Polskiego Towarzystwa Ultrasonograficznego oraz europejskie uprawnienia EULAR w zakresie ultrasonografii narządu ruchu. Obszar codzienne praktyki klinicznej obejmuje małoinwazyjne leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów, zaawansowaną terapię iniekcyjną pod kontrolą obrazową oraz ultrasonografię interwencyjną narządu ruchu.